Literature

ARTICLE

ሓገዝቲ መምርሒታት ንጸሓፍትን ተርጐምትን - 1ይ ክፋል

ብ ጐይትኦም ተስፋይን ሙዚት ግርማይን Download | Comment | Share Share

ኣብዚኣ ነስተብህል!!!

ብመጀመርያ፡ ነቲ ቋንቋ ዝኣክል ዓብይ ውህበት ዝለገሰልና ልዑለ-ልዑላን፡ ንጉሰ ዘነገስት ዝዀነ፣ ኣዝዩ ዓብይን ጃንሃይን ኣምላኽ፡ እግዚኣብሄር ጐይታ ሰራዊት፡ ክብሪ ይዅኖ። ነዛ ሓጻር መጽናዕታዊት ጽሑፍ ከነቕርብ ሓይሊ ስለ ዝሃበና ድማ ኣዚና ነመስግኖ።

ገለ ሰባት ሓተታኦም ክህቡ ከለዉ፣ ቋንቋ ትግርኛ ብ 2270-2030 ቅድሚ ፍሉጥ ዘመን ኣብ ከባቢ ሞሶፖታምያ ከም ዝጀመረ ይትርኹልና። እቶም ንዓና ዝፈረዩ ወለድና ኣብ ከባቢ እዚ ቦታ፣ ክሳብ ታሕተዋይ ክፋል የመን ይነብሩ ከም ዝነበሩ ታሪኽ ይሕብረና። ምናልባት እዚ ንብዙሓት ሰባት ሓድሽ ትምጽእተ-ሓሳብ (Suggestion) ክኸውን ይኽእል። እዚ ሓሳብ’ዚ ኣንጻር እቲ ትግርኛ ካብ ግእዝ እዩ ማዕቢሉ ዝብል ከም ዝዀነ ይርድኣና። (ኣመዓባብላ ቋንቋ ግእዝ ዝምልከት ካልእ ግዜ ብሰፊሑ ክንዘራረብ ኢና።) ይዅን እምበር ብመሰረት ኣፈ-ታሪኽን ገለ መጻሕፍትን፣ ትግርኛ ኣብ ጥንታዊት መሶፖታምያ ከም ዝማዕበለን፣ ብዕድመ መሰታ ቋንቋታት እብራይስጥን ኣራማይስጥን ከም ዝዀነ እዩ። ብፍላይ እታ ብፕሮፌሰር ስብሃቱ ገብረሚካኤል ኣብ 1989 ኣብ ስቶክሆልም ሽወደን እተጻሕፈት፡ “ዋርሳታት ቋንቋ ትግርኛ” ዘርእስታ መጽሓፍ ብዙሕ ቁም-ነገር ዘለዋን ታሪኽን ኣመጻጽኣን ትግርኛ፡ ቋንቋ ትግርኛ ምስ እብራይስጥን ኣራማይክን ዘለዎ ዝምድና ብሰፊሕ ትገልጸልና። ንፕሮፌሰር ብኣካል ረኺብናዮምን ብዙሕ ኣስተምህሮ ሂቦምናን እዮም። ሕጂ ወዲ 80 ዓመትን ዛውናይን ኰይኖም ኣለዉ። ፕሮፌሰር ስብሃቱ ገብረሚካኤል ኵፍሉ፡ መሰረታውያን ኣገባባት ቋንቋ ትግርኛ፡ ምዕቡል ትግርኛ፡ ደጕዓ እርምያስን ካልኦት ኣብ ቋንቋ ዘተኰሩ ልዕሊ ሓሙሽተ ሽሕ ዝኸውን ገጻት ዘለዎ መጽናዕታዊ ጽሑፍን፡ መዛንዮት ቋንቋ ትግርኛ ዝጸሓፉ እዮም።

ዝኸበርኩም ኣሕዋትን ኣቱም ጸሓፍትን፡ እስኪ ኣብ ንጽሕፈሉ፣ ገለ ኣብ ፊደላትን ቋንቋን ትግርኛ እንገብሮም፡ ግህሰታት ገለ ክንብለኩም። ብፍላይ ኣብ ኣዕማዳትን ዓንቐጻትን ቋንቋ ትግርኛ ብዙሕ ጌጋታት ኢና እንገብር። ካብቲ ዝተዓዘብናዮ ድማ፡ ገለ ክንብለኩም።

ኣብዚ ዘመንና ገኒና ትርከብ ተውላጠስማዊት ዝዀነት ቃል ‘ናይ’ ትብል እያ። ወላ’ኳ እዛ ናይ ትብል ቃል ትግርኛ እንተዀነትን ኣብ ግቡእን ዘይግቡእን ኢና እነእትዋ። እዛ ሱር ቃል እዚ’ኣ ናተይ፡ ናትካ፡ ናይካ፡ ናይኪ፡ ናትኩም፡ ናትክን፡ ናታትኩም፡ ናታትክን፡ ናታተን ወዘተ... ዝብሉ ዋንነት ተውላጠስማት ተማዕብል።
ንምሳሌ
ናይ ቤተ-ክርስትያንና መዘምራን ኣብ ክንዲ ምባል ዝሓሸ መዘምራን ቤተ-ክርስትያንና ምባል እዩ። ኣብዚ’ኣ ከነስተብህሎ ዘለና። እታ ናይ ትብል ቃል ኣገልግሎታ ምስ መዘምራን ዝብል ቃል ሓደ እዩ። ከመይ እንተ ኢልና፣ መዘምራን ማለት ስም ሓባር (Collective Noun) ክኸውን ከሎ፣ እታ ናይ ትብል ቃል ከኣ ከም ፍጹም ጠቓሳይ ተውላጠስም (Absolute Predicate Pronoun) ተገልግል። ስም ኣብ ዘይብሉ ከተገልግል ትኽእል እያ። ንመረድኢ 'እዚ ናይ መን እዩ?'። ስም ምስ ዝህሉ ግን እንተዘየእተናያ ይምረጽ። ንመረድኢ ጐይትኦም ተስፋይ ኢና ንብል እምበር ናይ ተስፋይ ጐይትኦም ኣይንብልን ኢና።

ካልእ መረዳእታታት
ኣብዚ ዘመን ዝዝውተር ዘሎ ......ክዀውን ዝግብኦ
ናይ እስራኤል ኣምላኽ .........ኣምላኽ እስራኤል ወይ ኣምላከ-እስራኤል
ናተይ ፍቕረይ ..............ፍቕረይ
ናይ ኣቦይ ሰበይቲ ............ሰይተ’ቦይ

ኣብዛ ሰይተ ትብል ቃል ከም ጀነቲቭ (Genetiv) እያ ተገልግል። ካልእ ብመልክዕ ጀነቲቭ ዝጸሓፉ መረዳእታታት ከም እኒ ሰበስልጣን፡ መጽሓፈ እዮብ፡ እቲ ሓቅ-ኣምላኽ (ኣብዚ’ኣ ስለምንታይ እቲ ናይ ሓቂ ኣምላኽ ዘይበልና ኣብ ዝመጽእ ክንዛራረበሉ ኢና። ኣብ መንጐ ሓቂን ሓቕን ዘሎ ፍልልይ ክንዝትየሉ ኢና)።

ብዙሓት ሰባት ካብ እንግሊዘኛ መጻሕፍቲ ኣብ ዝትርጕምሉ ነቲ of ዝብል ቃል እንግሊዘኛ ብናይ ተርጕሞም ምስ ስም ደሪቦም ይድርጕስዎ። እዚ ግን ክዀውን ኣይግብኦን እዩ።
ንምሳሌ
The State of Eritrea ክትርጐም ከሎ ሃገረ ኤርትራ ይዀውን። እታ ሃገረ ትብል ዘላ ቃል ነታ ሃገር ትብል ቃል ኣብ ጀነቲቭ ቀይራታ ትርከብ። The God of Israel ኣምላከ-እስራኤል ወይ ኣምላኽ እስራኤል ወይ ኣምላኽ ዘእስራኤል። ምንም እኳ እታ ዘ ትብል ቃል ኣብ ዘመንና ባእላኣ ጠፊኡ እንተ’ሎ፣ ኣብ ጥንታዊ ትግርኛ ግን ኣገልግሎታ ብዙሕ እዩ ነይሩ። ኣብ መጽሓፍ ቅዱስና ውን ኣብ ብዙሕ ቦታታት ኣላ። ንምሳሌ ቃና ዘገሊላ ዝብል ኣሎ። ቃና ናይ ገሊላ ኣብ ክንዲ ምባል ቃና ዘገሊላ ይሓይሽ። ኦሪት ናይ ፍጥረት ኣብ ክንዲ ምባል፣ ኦሪት ዘፍጥረት ልክዕ እዩ። ስለዚ ኣብ ንጽሕፈሉ ናይ ናይ ኣይነብዝሕ። ታሪኽ ከም ዝሕብሮ፣ እዛ ‘ናይ’ ትብል ኣብ ተዛረብቲ ቋንቋ ትግርኛ ድሕሪ ግዝኣት ኢትዮጵያ ኣብ ኤርትራ ከም ዝሳዕረረት እዩ። ምኽንያቱ እንተተባህለ፣ እቶም ተዛረብቲ ትግርኛ ብኣምሓርኛ ክጽለዉ ስለ ዝጀመሩ። ኣብ ኣምሓርኛ ኣዝያ ልምድትን መረን ዝዀነትን ቃል ኣላ፣ ንሳ ድማ *የ* ትብል እያ። ተዛረብቲ ኣምሓርኛ ኣብ ዝዛረብሉ ኵሉ መዓልቲ ኣላ። ንምሳሌ የኔ ኣምላክ: የኔ ጌታ: የኔ ቆንጆ… ወዘተ። ወላ ውን ኣብ ኣምሓርኛ ክንዲ ኣምላኬ: ጌታየ… ወዘተ ዝዀውን በዛ የ ትብል ቃል ኵሉ ይድርጐስ ኣሎ። እስከ ንርአ ትግርኛ ድማ ከመይ ከም እተጸልወ።
'እኔ የሚልህ የእውነቴ ነው።' ዝብል ቃል ኣምሓርኛ ክንዲ 'ሓቀ’የ እብለካ ኣለኹ።' ዝዀውን፣ 'ኣነ ዝብለካ ናይ ብሓቀይ እየ።' ኰይኑ ንረኽቦ።

እቶም ኣብ መወዳእታ 1800ታት መጽሓፍ ቅዱስ ትግርኛ ክትርጕሙ ዝጀመሩን ኣብ 1930 ወዲኦም ኣብ 1956 ንህዝቢ ዝዓደሉ፣ ስለምንታይ እዛ ዝነኛ ዝዀነት ቃል ናይ ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ኣብ ብዙሕ ቦታ ኣእትዮማ ዝብል ካልእ ግዜ ክንዛረበሉ ኢና። ሕጂ ግን ገለ ብናይ ተጻሒፈን ዘለዋ ጥቕስታት ክንርኢ።

ኣምላኽ ድማ፥ እንሆ፡ ኣብ ልዕሊ ዅላ ምድሪ ዘርኢ ዘለዎ ዅሉ ኣሕምልትን ዚዝራእ ዘርኢ ዘለዎ ፍረ ኦም ናይ ኵሉ ኣእዋምን ሂበኩም አሎኹ እሞ፡ ምግቢ ይኹንኩም። ዘፍ 1:29

የሱስ ብዘመን ንጉስ ሄሮዶስ ኣብ ቤተልሄም ናይ ይሁዳ ምስ ተወለደ፡ እንሆ፡ ሰብ ጥበብ፡ እቲ እተወለደ ንጉስ ኣይሁድ ኣበይ አሎ፧ ኰዀቡ ኣብ ምብራቕ ርኢና እሞ፡ ክንሰግደሉ መጺእና፡ እናበሉ ኻብ ምብራቕ ናብ የሩሳሌም መጹ። ማቴ 2፡1-2

ስለዚ ዓለም ብጥበባ ንኣምላኽ ብጥበብ ኣምላኽ ገይራ ኻብ ዘይፈለጠቶ፡ ኣምላኽ ነቶም ዚኣምኑ ብናይ ስብከት
ዕሽነት ገይሩ ኼድሕኖም ፈቐደ። 1 ቈረ 2፡21

ክኸውን ዝግብኦ ትግርኛ---ምዃን፡ ምዃንና፡ ምዃንኩም፡ ምዃንክን፡ ምዃነን፡ ምዃኖም፡ ምዀንኩም፡ ምዀንክን፡ ምዀና፡ ምዀነ፡ መኳወነ፡ ኵዉን፡ ኵነት፡ ኰነ፡ ኰይኑ፡ ኰይና፡ ኰይኖም፡ ኰይነን፡ ኵን፡ ኵኒ፡ ኵኑ፡ ኵና፡ ዘይኰነ፡ ዘይኰነት፡ ዘይኰንና፡ ይዅን፡ ኣይዅን፡ ኣይንዅን፡ ኣይትዅን፡ ኰዋኒ፡
ኣብ ላዕሊ ከም ንዕዘቦ ዘለና፡ ሱር ቃል እዞም ዓናቕጽ እታ ምዃን ትብል እያ። ብፍላይ እታ ዃ ትብል ፊደል ኣሳሪት እያ። ብኣኣ እዮም ኵሎም ዝቕለሱ ዘለዉ። ወላ’ኳ እዛ ኴ ወይ ዄ ትብል ፊደል ኣብ ጥንታዊ ትግርኛ እንተዘይነበረት፡ ደሓር ዝተወሰኸትን ን ኰይ ወይ ዀይ ክትድምስስ ዝመጸት እንተዀነት፣ ኣብ ብዙሕ ቦታታት መጽሓፍ ቅዱስ ንረኽባ ኢና፡

ዄንኩም፡ ኴንክን፡ ዄንክን፡ ኴንካ፡ ኴንኪ

ንመረድኢ ገለ ጥቕስታት መጽሓፍ ቅዱስ ንውሰድ። እስኪ ኣብ መጽሓፍ ቅዱስና ብኸመይ ተጽሒፎም ከም ዘለዉ፣ ልቢ ኢልና ነስተብህለሎም
"ውሉድ ኣምላኽ ምዃንና ኸኣ እቲ መንፈስ ባዕሉ እዩ ምስ መንፈስና ዀይኑ ዚምስክር። ውሉድ ካብ ኰንናኸ፡ ወረስቲ ድማ ኢና፡ ንኣምላኽ ወረስቱ፡ ንክርስቶስ መዋርስቱ ኢና። ምስኡ ሓሳረ መከራ እንተ ጸገብናስ፡ ምስኡውን ክንከብር ኢና።" ሮሜ 8፡16-17

"ኣነ ምስ መጻእኩ ድማ። እቲ ህያብ ልግስኹም ናብ የሩሳሌም ምእንቲ ኼብጽሕ፡ ነቶም ግቡኣት ኰይኖም
እተራእዩኹም ሰባት፡ ደብዳበ ኣትሒዘ ኽሰዶም እየ።" 1 ቈረ 16፡6

"ከምኡ ድማ፡ እቲ ቐዳማይ ሰብ፡ ኣዳም፡ ህያው ነፍሲ ዀነ፡ ዚብል ጽሑፍ እዩ፡ እቲ ዳሕራይ ኣዳም ህያው ዚገብር መንፈስ ኰነ።" 1 ቈረ 15፡45

"ብዅሉ ነገር እዙዛት እንተ ዄንኩም ፍቱናት ምዃንኩም ምእንቲ ኽፈልጥ እየ ዝጸሐፍኩልኩም። ስለዚ ኸኣ ፍቕርኹም ከተጽንዑሉ እምዕደኩም አሎኹ።" 2ቈረ 2፡8-9

"እቲ ዚዛረበኒ ዝነበረ መልኣኽ ከኣ፣ እዚኣተን እንታይ ምዃነንዶ ኣይትፈልጥን ኢኻ ኢሉ መለሰለይ። ኣነ ድማ፣ ጐይታየ፣ ኣይፋለይ፣ በልኩ።" ዘካ 4፡5

"እምብኣርከ እቶም ካብ እምነት ዘበሉ፡ ንሳቶም ደቂ ኣብርሃም ምዃኖም ፍለጡ።" ገላ 3፡7

"እቲ ርስቲ ኻብ ሕጊ እንተ ዚኸውንሲ፡ ደጊም ካብ ተስፋ ኣይምዀነን ነይሩ። ኣምላኽ ግና ንኣብርሃም ብተስፋ እዩ ዝሃቦ።" ገላ 4፡18

"እምብኣርከ ኣብ ምድሪ እንተ ዚኸውንሲ፡ ከምቲ ሕጊ ገይሮም መባእ ዜቕርቡ ስለ ዘለዉ፡ ንሱ ከቶ ኻህን ኣይምዀነን ነይሩ።" እብ 8፡4

ሎሚ ኣብ ዝበዝሐ መጻሕፍቲ፡ መጽሔታት፡ ጋዜጣታት፡ ፓምፍሌታትን ትራክትታትን ዘሎ ኣጸሓሕፋ ግን እዚ ዝስዕብ እዩ። ምኻን፡ ኮነ፡ ኮይኑ፡ ኮይና፡ ኮይኖም፡ ኮይነን፡ ኩን፡ ኩኒ፡ ኩና፡ ዘይኮነ፡ ዘይኮነት፡ ዘይኮንና፡ ይኹን፡ ኣይኹን፡ ኣይንኹን፡ ኣይትኹን፡ ከዋኒ ወዘተ...። ኣሕዋት በጃኻትኩም ዘይኰነ ብምጽሓፍ ነቲ ጸዳልነት ቋንቋና ኣይነደብኖ። እስኪ ገለ ካልኦት ክዀኑ ዘለዎም ግስትታትከ ንመልከት።

ምኣይ፡ እየ፡ እያ፡ እዮም፡ እየን፡ እዮት (እዚ ቃል’ዚ ምስቲ Being ዝብል ቋንቋ እንግሊዝ ይመሳሰል እዩ። ንምሳሌ Divine Being ብትግርኛ ምስ እንትርጕሞ፡ መለኮተ እዮት ይዀውን።) ኣብዚ ከነስተውዕሎ ዘለና ኣብ ዘመንና፣ እቲ ነባር ኣጀማምራ ዓናቕጻትና ብ ፊደል ሳድስ ኣብ ፊደል ሳልስ ተቐይሩ ንረኽቦ። ስለዚ እዩ እምበኣር ዝበዝሑ ጸሓፍቲ ኢየ፡ ኢያ፡ ኢያ ወዘተ... ዝጽሕፉ። ልክዕዩ ከነብዝሕ ከለና እቲ ልስሉስ ማህሌታዊ ደሃይ ዘለዎ ፊደል እ በቲ ጐረራዊ ደሃይ ዘለዎ ፊደል ኢ ንልውጦ። ንምሳሌ እዮም ዘይኰነ ክንብል ዘለና ኢዮም ኢና ክንብል ዘለና። እስኪ ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ብኸመይ ተጻሒፉ ከም ዘሎ ልቢ ኢልና ነስተብህል።

"ድያብሎስ ከም ብሓድሽ ናብ ኣዝዪ ነዊሕ ከረን ወሲዱ፡ መንግስትታት ኵላ ዓለምን ክብረተንን ኣርአዮ እሞ፡ ፍግም ኢልካ እንተ ሰገድካለይ፡ እዚ ዅሉ ኽህበካ እየ፡ በሎ።" ማቴ 4፡8-9

"ሕጂኸ ንስብዶ ወይስ ንኣምላኽ እየ ባህ ዘብል ዘሎኹ፡ ወይስ ንሰብ ከሐጕስ ድየ ዝደሊ ዘሎኹ፡ ገና ንሰብ ከሐጕስ
እንተ ዝብልሲ፡ ባርያ ክርስቶስ ኣይምዀንኩን ነይረ።" ገላ 1፡10

ካልኦት ክዀኑ ዝግብኦም ግስታት እስኪ ነስተብህለሎም እሞ፣ ከመይ ገይርና ንጽሕፎም ኣለና’ኸ?

ምንባር፡ ነይሩ፡ ነይራ፡ ነይሮም፡ ነይረን፡ ነይርካ፡ ነይርክን፡ ነይርኩም፡ ኣይነበርኩን፡ ኣይነበርካን፡ ኣይነበርኩምን፡

ምግባር፡ ገይሩ፡ ገይራ፡ ግይሮም፡ ገይረን፡ ግበር፡ ኣይትግበር፡ ግበሪ፡ ኣይትግበሪ፡ ኣይትግበሩ፡ ከይትገብሩ፡ ከይትገብራ፡ ከይትገብር፡ ከይገበርኩም፡ ከይገበርክን፡ እተገብረ፡ ገባሪ፡ ኣግብሮ፡ ተጋብሮ፡

ምጕይታት፡ ጐይታ፡ ጐይታኦም፡ ጐይትኦም፡ ጐይቲቱ፡ ጐይትነት፡ ጕይቱት፡
ኵሉ፡ ዅሉ፡ ኵላ፡ ዅሉኻትኩም፡ ኵልኺ፡ ኵልኻ፡ ኵላተን፡ ኵላቶም፡ ኵሉ ምሉ፡ ኵልና፡ ኵለን፡
ምትርጓም፡ ትርጕም፡ ተርጓሚ፡ መተርጐሚ፡ መተራጓሚ፡ ትርጓም፡ ዝትርጐም፡ ዘተርጕም፡ ኣተርጓሚ፡ መተራጓሚ፡ መተርጐመ፡ ትርጕሙ፡ ትርጕማ፡ ትርጕመን፡ ትርጕምኩም፡ ትርጕምክን፡

ይቕጽል

ብጐይትኦም ተስፋይን ሙዚት ግርማይን
6 ሚያዝያ፡ 2014
ስቶክሆልም ሽወደን

6 comments
Mehari Fitwi ጎይታ ይባርኽኩም ጎይትኦምን ሙዚትን። ነቶም ብዓቕምና ኣብ ስነ-ጽሑፍ ንሳተፍ ኣዚዩ ሓጋዚ'ዩ። ሃብታም ትሕዝቶ። ቀጽልዎ።
April 07, 2014 at 2:48am
Ermias Zerazion ኣምላኽ ይባርኽካ። ግሩም ጽሑፍ። ቀጽሎ። ክንጽሕፍ ንእንደሊ ብዙሕ ከምዚ ዝዓይነቱ ጽሑፋት የድልየና እዩ። ተባረኹ!!
April 07, 2014 at 7:45pm
Goitomuzit Asher Ashriel Ashley ኣሜን ኤርምያስ ሓውና። ንዓኻ ድማ ስለቲ ትግሃትካ ጐይታ ኣዕዚዙ ይባርኽካ!!!
April 08, 2014 at 12:38am
Goitomuzit Asher Ashriel Ashley ኣሜን መሓሪ ሓውና። ንዓኻ ድማ ጐይታ ይባርክካ!!!
April 08, 2014 at 12:44am
Samson Mehreteab ኣምላኽ የብዚሓልኩም ጎይትኦምን ሙዚትን። ኢሜል ደኣ ዘይትገድፈለይ ፍቃደኛ እንተኬንካ።
April 09, 2014 at 9:16am
Goitomuzit Asher Ashriel Ashley ሳምሶን ሓውና ኢመይለይ gotubelo@yahoo.com
April 09, 2014 at 11:14pm
Post your comment
item_id = Tadllb3b19w